Pandemi tüm dünyaya sürdürülebilir, daha güçlü bir sağlık ekosistemi oluşturmak gerektiğini fark ettirdi. Şimdi ilaç sektörü ve devletler, edindikleri deneyimlerden yola çıkarak, birbirleriyle ve paydaşlarıyla iş birlikleri kuruyorlar. Gelecekte ortaya çıkabilecek olası sağlık tehditlerini önceden öngörmeye çalışarak çözümler üretmek istiyorlar.
Bu çabalar, ülkemizde de oldukça gündemde. Sağlık sektörünün önde gelen şirketleri, güçlü bir sağlık ekosistemi oluşturmak için yatırım yapmaya, bir araya gelmeye, insan gücünü ortaya koymaya, hatta çalışma modellerinde değişiklikler yapmaya başladı.
Pandeminin, halihazırda oluşturulmaya çalışılan ülkemizdeki güçlü sağlık ekosistemi için yapılması gerekenleri hızlandırdığı ortada. Bu hedefle nelerin öne çıkacağına dair başlıca görüşlerimi paylaşmak isterim;
- Veri her şeyin başı ve çok büyük bir değer. Verinin elde edilmesi ve ardından kullanılması, bir an önce yeniliklerin kapısını açabilmenin en önemli adımı demek. Pandemi sonrası, verinin özellikle insan sağlığına en yüksek değeri sağlayacak alanlarda kullanılmaya başlanacağını düşünüyorum. Yine verinin kullanımının artmasıyla sağlık sisteminde maliyet etkin sonuçlar elde edileceğini söyleyebiliriz. En önemlisi de daha fazla veri üretilmesiyle kişiler daha doğru teşhis, daha hızlı hizmet alabilecek.
- İçinde bulunduğumuz pandemi ortamı, sağlıkta dijitalleşmenin gücünden ne denli yararlanabileceğimizi ve bu anlamda harika bir potansiyele sahip olduğumuzu gösterdi. Bugüne dek sağlık sektörü dijitalleşmede diğer sektörlere göre geride kalmıştı. Ancak bundan sonra bunun böyle olmayacağını göreceğiz. Örneğin, daha önceki yazılarımdan birinde detaylarıyla değindiğim tele sağlık (tele- tıp) uygulamaları hastaların yaşamında oldukça etkili olacak. Pandemide bu sayede pek çok insanın tedavisinin aksamadığını ve başarılı sonuçlar elde edildiğini yeterince deneyimledik. Öte yandan teknoloji şirketleri de sağlık alanındaki dijitalleşmeye hız vermek için önemli adımlar atmaya devam ediyor.
- Kişiselleştirilmiş tedavilerin önemi pandemiden önce de ortadaydı ancak pandemi bunun ne kadar önemli bir ihtiyaç olduğunu ortaya koydu. Yapay zeka ve veri bazlı teknolojilerin geliştirilmesi ve hayata geçirilmesi artık kaçınılmaz görünüyor.
- Ülkemiz, yetişmiş, deneyimli sağlık çalışanları açısından önemli bir avantaja sahip. İnsan gücümüz, sağlığı ileri taşıma noktasında çok kıymetli. Pandemi süresince hastalar için canhıraş, olağanüstü fedakarlıklarla çalışan, her türlü zorluğa çözüm üreten, yeniliklere kucak açan sağlık çalışanlarımızın, pandemi sonrası sağlığın şekillenmesi için de yine hiç tereddütsüz çok önemli sorumluluklar üstleneceklerinden eminim. Bu noktada, beyin göçünün önüne geçmek için donanımlı sağlık çalışanlarımıza tatminkâr çalışma koşulları sunmak gereğinin önemle altını çizmek isterim.
- Sağlık ekosistemi deyince klinik çalışmalara yatırım yapmak da bence çok önemli. Klinik çalışmaların da pandemi sürecindeki deneyimlerle artacağını düşünüyorum. Klinik çalışmalar, yeni tedavilerin geliştirilmesinin, yeni keşifler elde edilmesinin yanında, tedavi bekleyen insanların bu çalışmalara gönüllü olarak katılarak, bir an önce tedavilerine ulaşmaları anlamına da geliyor.
- Sağlıkta yenilikçilik, uzun yıllar, uzun süreli stratejik yaklaşımlar ve iş birlikleri gerektiriyor. Dolayısıyla, sağlık ekosistemine katkı sağlamak için akademisyenlerin, ilaç şirketlerinin, kamunun, kısacası sağlığa yön veren tüm paydaşların bir araya gelerek bir network oluşturması çok önemli. Bu networkler, kimin hangi görevleri üstleneceğinin belirlenmesine, hatta birlikte global networklerin deneyimlerinden de faydalanılmasına katkı sağlayacaktır. Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği’nin (AİFD) pandemide oluşturduğu Coronasprint Projesi bunlardan biriydi ve gerçekten dikkat çekiciydi. AİFD, CoronaSprint projesiyle COVID-19 ile mücadele etmek için ülkemizdeki startupları bir araya getirerek, ihtiyaçlara yönelik hızlı çözümler üretebilmelerine, projeler geliştirebilmelerine destek verdi. Projeyi incelemek isterseniz aşağıdaki linke tıklayabilirsiniz. İşte hayal ettiğimiz sağlık ekosistemi için tüm paydaşların pandemi sonrasında da bu bakış açısıyla sağlam iş birliklerine devam edeceklerini düşünüyorum. https://coronasprint.com/
Pandemi, yaşamlarımızda birçok üzücü anı bırakırken, bize sağlığın en önemli değer olduğunu gösterdi. Şimdi de gelecekteki sağlık sisteminin artık eskisinden çok farklı, içinde çok daha yenilikçilik barındıran, kişiselleştirilmiş tedaviler geliştiren bir sistem olacağına işaret ediyor. Sağlık alanındaki pek çok inovasyon her ne kadar zaman ve büyük ekonomik yatırımlar gerektirse de sağlık sektörü artık kesinlikle daha dinamik ve hızlı hareket etmeli.
Prof. Dr. Halil Coşkun